Produkty pofermentacyjne – rynki zbytu i procesy zagospodarowania 

Można spotkać w literaturze próby skomercjalizowania produktów pofermentacyjnych w konsystencji wysuszonej jako biomasa w elektrowniach (nie sprawdziły się z uwagi na wysoki udział popiołu) lub jako ściółka dla zwierząt hodowlanych z uwagi na właściwości higroskopijne (nie sprawdziły się z uwagi na ryzyka przenoszenia chorób). W przypadku skierowania masy pofermentacyjnej do nawożenia, jest wtedy zagospodarowana na lokalnych gruntach rolników, producentów rolnych oraz firm zajmujących się dystrybucją nawozów, w tym nawozów organicznych na regionalnym rynku. 

Przepisy regulujące kwestie wykorzystania masy pofermentaycjnej w celach nawozowych dalej pozostają niespójne i niejednoznaczne, tworząc podstawę do wydawania szeregu sprzecznych opinii i wymagań organów administracji rządowej i samorządowej w procesie rozwoju lub eksploatacji instalacji biogazowych. Kwestie sporne dotyczą m.in. okresów przechowywania, terminów stosowania, wymogów formalnych do spełnienia przez wytwórcę i odbiorcę. Niewątpliwie jednak, dostrzec należy starania niektórych resortów, zwłaszcza Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) idące w kierunku ułatwienia procedur zagospodarowania w celach nawozowych produktów pofermentacyjnych generowanych w biogazowniach rolniczych, zwłaszcza ograniczających wytwarzanie biogazu do surowców określonych w katalogu podanym w akcie wykonawczym do ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie biogazowni rolniczych (dalej: „SpecUstawa”). Akt wykonawczy, o którym mowa w poprzednim zdaniu stanowi Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 października 2023 r. w sprawie szczegółowej listy substratów możliwych do wykorzystania w biogazowni rolniczej (dalej: „Rozporządzenie Surowcowe”).

SpecUstawa wprowadziła bowiem (poprzez nowelizację ustawy o nawozach i nawożeniu): 

• definicję „produktów pofermentacyjnych” jako (art. 2 ust. 1 pkt. 10b ustawy o nawozach i nawożeniu) – przeznaczone do rolniczego wykorzystania płynne lub stałe substancje organiczne powstające w wyniku procesu produkcji biogazu rolniczego w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. z 2023 r. poz. 1436, 1597, 1681 i 1762) wytworzonego z:
  • a) biomasy w postaci odchodów zwierzęcych, słomy i innych, niebędących niebezpiecznymi, naturalnych substancji pochodzących z produkcji rolniczej lub leśnej lub
  • b) innych substratów służących do produkcji biogazu niezagrażających zdrowiu ludzi, zwierząt lub środowisku określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie biogazowni rolniczych, a także ich funkcjonowaniu (Dz. U. poz. 1597);

Obowiązujące przepisy pozwalają wyprowadzać poferment do nawożenia na podstawie jednej z czterech znanych sposobów formalnych(po odpowiedniej akredytacji):

• Metoda 1: jako Produkt Pofermentacyjny w rozumieniu ustawy o nawozach i nawożeniu (po zgłoszeniu na 1 miesiąc przed wyprowadzeniem do gruntu pofermentu do Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa), przy czym dotyczy tylko pofermentu wytworzonego z surowców, o których mowa w Rozporządzeniu Surowcowym,
• Metoda 2: jako odpad uzyskując poprzedzająco pozwolenie na wytwarzanie odpadów oraz zezwolenie na przetwarzanie odpadów z odzyskiem na konkretnych gruntach (to drugie uzyskiwane przez kontrahenta odbierającego poferment odpad do nawożenia),
• Metoda 3: jako produkt uboczny w rozumieniu ustawy o odpadach, po zatwierdzeniu przez Urząd Marszałkowski,
• Metoda 4: jako polepszacz glebowy w rozumieniu przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (potocznie: nawóz organiczny) po uzyskaniu tzw. certyfikacji tj. zgody MRiRW do wprowadzenia do obrotu.

Przekazanie pofermentu do nawożenia metodami 1, 3 i 4 następuje na dokumencie handlowym, a metodą 2 na podstawie karty przekazania odpadu o kodzie 19 06 05 lub 19 06 06.

Produkt (poferment będący odpadem), aby mógł uzyskać pozwolenia na wprowadzenie do obrotu handlowego jako nawóz organiczny lub nawóz organiczno-mineralny lub środek poprawiający właściwości gleby lub stymulator roślin musi spełnić następujące warunki: 

• Być wolnym od jaj pasożytów (Toxocara sp. i Acaris sp.), bakterii chorobotwórczych (E.coli. Salmonella sp. i Enterobacteriaceae), 
• Zawartość metali ciężkich (Hg, Ni, Cd, Pb, Cr) musi być poniżej określonych normą zawartości maksymalnych, 
• Nie stanowić zagrożenia dla zdrowia ludzi, zdrowia zwierząt lub dla środowiska po zastosowaniu zgodnie z Instrukcją Stosowania i Przechowywania, 
• Jego skład (zawartość substancji organicznej, makro- i mikroskładników pokarmowych, związków organicznych, związków nieorganicznych) musi uzasadniać jego przydatność rolniczą do żywienia roślin, nawożenia gleb, stymulacji roślin, poprawiania właściwości gleby lub producent musi posiadać wyniki ścisłych naukowych badań rolniczych potwierdzających efektywność zastosowania produktu, w zakresie żywienia roślin, nawożenia gleb, stymulacji roślin, poprawiania właściwości gleby (w zależności od wybranej kategorii produktu), 
• Musi być zaopatrzony w należycie przygotowane: opis procesu produkcyjnego wraz z podaniem surowców, z których jest wytworzony, instrukcję stosowania, instrukcję przechowywania i opis warunków ostrożności, które należy zachować w związku z wykorzystywaniem rolniczym produktu, opis procesu wytwarzania (wraz z listą surowców), Kartę Charakterystyki Technicznej Produktu (zgodną z wytycznymi dyrektyw REACH i CLP).